Posts Tagged ‘ψυχολογία’

Tου Σταύρου Κωνσταντακόπουλου – Καθηγητής Πολιτικής Θεωρίας στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου

«Είναι απολύτως φυσιολογικό τον καιρό των Μνημονίων οι άνθρωποι των μεσαίων και των κατώτερων τάξεων να διαμαρτύρονται, αφού υποφέρουν όλα όσα υποφέρουν. Και ακόμα πιο φυσιολογικό είναι να αναρωτιούνται πότε επιτέλους θα…τερματιστεί το μαρτύριό τους.

Σε αυτήν την έκδηλη αγωνία τους δίνονται πολλές και συχνά αντιφατικές απαντήσεις. Η λαϊκή εξέγερση επίκειται, είναι μια από αυτές ή, πολύ πιο συχνά και σε τελείως αντίθετη κατεύθυνση, αργεί υπερβολικά ή δεν θα υπάρξει ποτέ.
Αυτές οι τελευταίες απαντήσεις συνοδεύονται από κατήφεια, από αυτο-οικτιρμό και από τον συνάδοντα σε τέτοιες περιπτώσεις θαυμασμό σε άλλους λαούς, οι οποίοι, τάχα μου, αντιστέκονται μαζικά ενώ οι Έλληνες έχουν σκύψει το κεφάλι και υπομένουν καρτερικά.

Τέτοιου είδους γενικευμένη απαισιοδοξία μοιάζει, όμως, να ξεχνά όλα όσα μας έχει πει σε μια συνέντευξή του ο μεγάλος ιστορικός μας Νίκος Σβορώνος για το αντιστασιακό πνεύμα του ελληνικού λαού, το οποίο βέβαια δεν κατοικοεδρεύει σε κάποιο εθνικό DNA, αλλά στις ιστορικές περιπέτειες του λαού μας.

Μοιάζει να ξεχνά, και αυτό είναι ακόμα πιο περίεργο, τις πλατείες, την περσινή 28η Οκτωβρίου –μια λαϊκή διαμαρτυρία που τη σημασία της ούτε την έχουμε τονίσει αρκετά ούτε την έχουμε αναλύσει– ή, τέλος, την εκτόξευση ενός μικρού κόμματος της Αριστεράς από ένα περιθωριακό ποσοστό σε αυτό του πρώτου κόμματος, αν πιστέψουμε τουλάχιστον τις δημοσκοπήσεις της εβδομάδας που μας πέρασε. Δεν τα γράφω όλα τούτα για να ισχυριστώ ότι η εξέγερση είναι προ των πυλών. Τα γράφω γιατί (περισσότερα…)

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Η συνειδητοποίηση του εγώ, η ικανότητα, δηλαδή, που έχει κάποιος ν’ αποστασιοποιείται από τον εαυτό του, αποτελεί το διακριτικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου. Κάποιος φίλος μου έχει ένα σκύλο, που περιμένει μπροστά στην πόρτα του εργαστηρίου του όλο το πρωί. Όταν οποιοσδήποτε πλησιάσει την πόρτα, αρχίζει να πηδά γαυγίζοντας με παιχνιδιάρικη διάθεση. Ο φίλος μου έχει τη γνώμη ότι ο σκύλος θέλει να πει το εξής: «Είμαι ένας σκύλος που περίμενε όλο το πρωί για να βρει κάποιον να παίξει. Μήπως έρχεσαι γι’ αυτό το σκοπό;» Αυτό είναι ένα θαυμάσιο αίσθημα, και όλοι όσοι έχουν σκύλους αρέσκονται να προβάλλουν τέτοιες χαριτωμένες σκέψεις στο κεφάλι του κατοικίδιου ζώου τους. Όμως στην πραγματικότητα αυτό είναι ακριβώς ό,τι δεν μπορεί να πει ο σκύλος. Μπορεί να δείξει ότι θέλει να παίξει και να δελεάσει κάποιον να του πετάξει μια μπάλα. Αλλά δεν μπορεί ν’ αποστασιοποιηθεί από τον εαυτό του και να τον δει σαν ένα σκύλο που κάνει αυτά τα πράγματα. Δεν είναι προικισμένος με τη συνείδηση του εγώ του.

Εφόσον αυτό σημαίνει ότι ο σκύλος είναι επίσης απαλλαγμένος από νευρωτικά άγχη και αισθήματα ενοχής, τα οποία αποτελούν αμφίβολης αξίας ιδιότητες για την ανθρώπινη ύπαρξη, μερικοί άνθρωποι θα προτιμούσαν να πουν ότι ο σκύλος δε φέρει την κατάρα της συνείδησης του εγώ. Ο Γ. Χουίτμαν, απηχώντας αυτή τη σκέψη, εκφράζει σε κάποιο ποιήμά του τη ζήλεια του για τα ζώα:

Νομίζω ότι θα μπορούσα

Να γυρίσω και να ζήσω με τα ζώα…

Δεν βαρυγκομούν,

Ούτε κλαυθμηρίζουν για την κατάστασή τους

Δεν ξαγρυπνούν στο σκοτάδι

Και δεν θρηνούν για τις αμαρτίες τους…

Αλλά στην πραγματικότητα η συνείδηση την οποία έχει ο άνθρωπος για τον εαυτό του αποτελεί την πηγή των ευγενέστερων ιδιοτήτων του. Είναι η βάση της ικανότητάς του να διακρίνει ανάμεσα στο «εγώ» και στον κόσμο. (περισσότερα…)

narkissism third rahx

psycheandlife: Κάνω το σχόλιο στην αρχή για τυχόν επιπόλαιες παρανοήσεις και βιαστικά συμπεράσματα…

Είναι ένα απόσπασμα απ’ το εξαιρετικά ενδιαφέρον, επίκαιρο και (κατ’ εμέ) αποκαλυπτικό βιβλίο του Stephan Marks (βεβαίως και αυστηρά ΧΩΡΙΣ να βγαίνει το συμπέρασμα ότι ήταν μόνο ο ναρκισσισμός η αιτία που ακολούθησαν εκατομμύρια άνθρωποι τον Χίτλερ, οι λόγοι είναι αρκετά πολύπλοκοι και πολυπαραγοντικοί. Η επιλογή του αποσπάσματος είναι απολύτως υποκειμενική –που ομολογουμένως δεν ήταν ούτε εύκολη ούτε γρήγορη– … ψάχνοντας και προσπαθώντας να κατανοήσω με την ματιά του ψυχοθεραπευτή).

Γράφει ο μεταφραστής Στράτος Δορδανάς
«… Ο Stephan Marks δεν είναι ιστορικός αλλά κοινωνιολόγος και αυτό του επέτρεψε να χρησιμοποιήσει συνδυαστικά τα πορίσματα και άλλων γνωστικών κλάδων, όπως της κοινωνικής ανθρωπολογίας, της εθνολογίας, της ψυχιατρικής και ψυχανάλυσης, της ψυχολογίας, στηριζόμενος σε πλούσια βιβλιογραφία.
…αυτή η ιστορία “από τα κάτω” κρίνεται απαραίτητη για τη διερεύνηση και ερμηνεία των κινήτρων που ώθησαν τους ανθρώπους αυτούς να συμμετάσχουν στις διάφορες οργανώσεις, ταυτίζοντας την τύχη τους με την τύχη του εθνικοσοσιαλιστικού κράτους. Ο Marks διατυπώνει προς την κατεύθυνση αυτή μια σειρά καίριων ερωτημάτων και μέσω των απαντήσεων διερμηνεύει τη “γοητεία” που άσκησε ο Χίτλερ στα πλήθη, επιστρέφοντας πίσω στους ανθρώπους της εποχής και στις ανάγκες τους. Η Γερμανία του Μεσοπολέμου επιζήτησε έναν “λυτρωτή” από τα δεινά του Μεγάλου Πολέμου και, όταν τον βρήκε στο πρόσωπο του Χίτλερ, πορσδέθηκε σ’ αυτόν και πίστεψε τις υποσχέσεις του γιατί είχε την ανάγκη να το κάνει. (περισσότερα…)

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα μυρμήγκι

Το παραμύθι με το μικρό μυρμήγκι ξεκινά από πολύ παλιά, δεκαετίες πριν. Δεν είναι από αυτά που ακούγαμε μικροί. Είναι από εκείνα που μάθαμε (;) μεγάλοι. Θα το θυμηθείτε όλοι, είμαι βέβαιος. Κάπου το έχετε ξανακούσει, κάπου το έχετε ξαναδεί, σίγουρα κάποτε βρήκατε τον ίδιο τον εαυτό σας ως ήρωα στην πλοκή του. Μια φορά κι ένα καιρό λοιπόν ήταν ένα μικρό μυρμήγκι το οποίο κάθε μέρα (εκτός από τις μέρες του χειμώνα) έβγαινε από την φωλιά του και γύρευε τροφή για το ίδιο αλλά και για να αποθηκεύσει στη φωλιά του για όλες τις δύσκολες μέρες που κάθε χρόνο ακολουθούσαν. Αυτό το μικρό μυρμήγκι συνήθιζε καθημερινά να πηγαίνει σε έναν θεόρατο πέτρινο τοίχο και με τα μικρά του δόντια να δαγκώνει λίγο από το σκληρό πέτρινο υλικό και να το μεταφέρει στην φωλιά του. (περισσότερα…)

"Πιστεύω ότι η ενσυναίσθηση είναι  η πιο σημαντική ποιότητα του πολιτισμού."

«Πιστεύω ότι η ενσυναίσθηση είναι η πιο σημαντική ποιότητα του πολιτισμού.»

Γράφει ο ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΟΥΣΕΛΗΣ (enet.gr)


Τι ακριβώς συμβαίνει «μέσα» μας όταν βλέπουμε ένα γνωστό ή και άγνωστο πρόσωπο να σφαδάζει από τον πόνο ή ένα παιδάκι να κλαίει απαρηγόρητο;

Εύκολα διαπιστώνει κανείς ότι σε αυτές τις περιπτώσεις δεν αντιλαμβανόμαστε απλώς τις εκδηλώσεις χαράς ή λύπης των άλλων, αλλά έχουμε τη δυνατότητα να βιώνουμε προσωπικά και σχεδόν σωματικά τέτοια αλλότρια συναισθήματα. Για να περιγράψει την αινιγματική ικανότητά μας να μοιραζόμαστε από κοινού και να βιώνουμε σε πρώτο πρόσωπο τα συναισθήματα ενός τρίτου προσώπου η σύγχρονη νευροψυχολογία καταφεύγει στην έννοια της «ενσυναίσθησης».

Ολοι γνωρίζουμε πόσο εξαιρετικά δύσκολο, και ενίοτε βασανιστικό, μπορεί να είναι το να περιγράψουμε με λέξεις όχι αυτό που σκεφτόμαστε αλλά αυτό που νιώθουμε. Γιατί άραγε ένα απίστευτα μεγάλο μέρος της ανθρώπινης επικοινωνίας βασίζεται και τελικά συντελείται με μη λεκτικά επικοινωνιακά μέσα (όπως π.χ. με τη «γλώσσα» του σώματος);

(περισσότερα…)

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Αδαής είναι αυτός που δεν ξέρει ούτε ότι δεν ξέρει.

Το όνειρο του αδαούς

Ακολουθώντας την καθηγήτρια Μόνικα Καβαγιέ στην ερμηνεία του Φρήντριχ Νίτσε, θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι αδαείς είναι σαν τις καμήλες που αφομοιώνουν το παρελθόν και το κουβαλούν μέσα στο σώμα τους. Όπως το σκληροτράχηλο ζώο συσσωρεύει τεράστιες ποσότητες νερού και τροφής για το δύσκολο ταξίδι του μέσα στην έρημο, έτσι και ο άνθρωπος, στο ξεκίνημά του, πρέπει να μάθει να αποθηκεύει και συμπεριφορές – μ’ άλλα λόγια, να φορτωθεί τους κανόνες και να μάθει απ’ έξω πώς εφαρμόζονται.

Όλοι αρχίζουμε σαν καμήλες

Όλα αρχίζουν και ξαναρχίζουν,
κι εμείς αγνοούμε ακόμα και την άγνοιά μας.

Σ’ αυτή την αρχική περίοδο μας αρκεί να απομνημονεύουμε (καθώς δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα καλύτερο), με δεδομένο ότι για την απομνημόνευση δεν απαιτείται ούτε να κατανοούμε, ούτε να αξιοποιούμε το παρελθόν. Στο ξεκίνημα, δεν μαθαίνουμε να αξιοποιούμε τίποτα. Η εμπειρία περιορίζεται στη στεγνή ανάμνηση της μάθησης.

Για να εκμεταλλευτούμε το παρελθόν θα’ πρεπε να είμαστε ικανοί να ορίσουμε ένα αξιολογικό κριτήριο γι’ αυτούς τους κανόνες και τις συνήθειες, κάτι που –λόγω της άγνοιάς μας–, δεν είμαστε σε θέση να κάνουμε.

(περισσότερα…)

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Σε μια μακρινή χώρα ζούσε ένας άρχοντας, ένας φεουδάρχης τόσο ισχυρός όσο και απάνθρωπος.

Στα εδάφη του ίσχυε ο νόμος του και δεν επιτρεπόταν στους χωρικούς ούτε καν ν’ αναφέρουν το όνομα του άρχοντα. Ο λαός ζούσε καταπιεσμένος από στρατιώτες που διόριζε ο φεουδάρχης, ενώ τον έπνιγαν οι φοροεισπράκτορες που άρπαζαν και τα λιγοστά χρήματα από την πώληση της σοδειάς, του κρασιού ή των χειροτεχνημάτων.

Ο Νολάβ, όπως λεγόταν ο άρχοντας, είχε έναν πανίσχυρο στρατό από τον οποίο, μερικές φορές, έβγαιναν νεαροί αξιωματικοί που έκαναν απόπειρες ανατροπής του… Όμως, ο τύραννος κατέπνιγε τις απόπειρες με αίμα και φωτιά.

Ο ιερέας του χωριού ήταν τόσο καλός, όσο κακός ήταν ο άρχοντας. Όλοι τον σέβονταν για την πίστη του, κι αυτός αφιέρωνε τη ζωή του για να βοηθά τους άλλους και να διδάσκει τις βαθιές του γνώσεις.

Ζούσαν μαζί του στο σπίτι δεκαπέντε ή είκοσι μαθητές που ακολουθούσαν το δρόμο του κι αντλούσαν γνώσεις από κάθε χειρονομία κι από κάθε λέξη του.

Μια μέρα, ύστερα από την πρωινή προσευχή, συγκέντρωσε τους μαθητές του και τους είπε:

«Παιδιά μου, πρέπει να βοηθήσουμε το λαό μας. Ο κόσμος μπορεί να αγωνίζεται για την ελευθερία του, όμως, ο αφέντης τούς έκανε να πιστέψουν ότι έχει υπερβολική δύναμη και κανένας δεν τολμάει να σηκώσει κεφάλι. Ο φόβος τους για τον Νολάβ έχει μεγαλώσει, κι αν δεν κάνουμε κάτι θα πεθάνουν όλοι σκλάβοι.»

«Ό,τι πεις εσύ θα γίνει» αποκρίθηκαν όλοι ομόφωνα.

«Ακόμα κι αν αυτό σας κοστίσει τη ζωή;» ρώτησε. (περισσότερα…)

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

Υπάρχουν και για τις γυναίκες πεδία υπερλειτουργίας, κι όταν βρεθούμε σ’ αυτά αρχίζουμε συχνά να παίζουμε μετά μανίας το ρόλο μας, εκφράζοντας ταυτόχρονα τη δυσαρέσκειά μας, όπως και με τις δουλειές του σπιτιού. Εκτός από τη συνήθεια να μαζεύουμε κάλτσες κάποιου άλλου, με ποιους άλλους τρόπους μπορεί να υπερλειτουργούμε;
Στις σχέσεις, συχνά οι γυναίκες υπερλειτουργούν αναλαμβάνοντας το ρόλο του “σωτήρα” ή του “πνευματικού γκουρού”. Φερόμαστε λες και είναι δική μας ευθύνη να διορθώσουμε τους άλλους ή να λύσουμε τα προβλήματά τους και, επιπλέον, σαν να διαθέτουμε στ’ αλήθεια τις δυνατότητες να κάνουμε κάτι τέτοιο. Μπορεί ακόμα να παρακολουθούμε τόσο στενά κάθε βήμα κάποιου άλλου και να ταυτιζόμαστε με τις προσπάθειές του σε τέτοιο βαθμό, ώστε να φτάνουμε στον παραλογισμό. Κι όταν συνειδητοποιούμε πως οι απόπειρές μας να βοηθήσουμε δε φέρνουν αποτέλεσμα, μήπως σταματάμε για να κάνουμε κάτι άλλο; Όχι βέβαια! Μπορεί να διπλασιάσουμε τις προσπάθειές μας μόνο και μόνο για να θυμώσουμε ακόμα περισσότερο μ’ αυτό το υπολειτουργικό άτομο που αρνείται να διορθωθεί.

Πόσο δυσκολευόμαστε να διατηρήσουμε το βαθμό εκείνο της απόστασης που αφήνει στους άλλους το περιθώριο ν’ αντιμετωπίσουν τον προσωπικό τους πόνο και να λύσουν μόνοι τους τα προβλήματά τους! Κι οι άντρες δυσκολεύονται στο να ισορροπήσουν τις δυνάμεις της ατομικότητας και της συντροφικότητας· ωστόσο, εκείνοι έχουν την τάση να χειρίζονται το άγχος και την αναστάτωσή τους με συναισθηματική απομάκρυνση και την αποστασιοποίηση από την κατάσταση (θυσιάζοντας έτσι το “εμείς” για το “εγώ”), ενώ οι γυναίκες χρειάζονται πιο συχνά το άγχος τους με τη συγχώνευση και τη συναισθηματική υπερλειτουργία (θυσιάζοντας έτσι το “εγώ” για το “εμείς”). Η ολοφάνερη διαφορά στην αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος από τα δύο φύλα δεν πρέπει να μας κάνει εντύπωση. Η κοινωνία μας δε θεωρεί σημαντικές τις στενές σχέσεις για τους άντρες και ενθαρρύνει τη συναισθηματική απομόνωση και αποστασιοποίησή τους. Οι γυναίκες, από την άλλη μεριά, λαμβάνουν το εντελώς αντίθετο μήνυμα. Αυτό το μήνυμα τις ενθαρρύνει να επικεντρώνουν σε υπερβολικό βαθμό την προσοχή τους και να συγχωνεύονται με τα προβλήματα των άλλων, αντί να διοχετεύουν το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς τους στη λύση των δικών τους. Όταν δεν διοχετεύουμε την πρωτογενή συναισθηματική ενέργειά μας στη λύση των προσωπικών προβλημάτων μας, ενστερνιζόμαστε τα προβλήματα των άλλων κάνοντάς τα δικά μας.

Αλλά είναι λάθος ν’ αναλαμβάνουμε ευθύνες για λογαριασμό άλλων; Από μια άποψη, όχι. Για αιώνες ολόκληρους, εμείς οι γυναίκες βρίσκαμε την ταυτότητά μας και αποκτούσαμε κύρος μέσα από τη βαθιά προσήλωσή μας στην προστασία, τη βοήθεια και τη φροντίδα των άλλων. Σίγουρα, η αλληλεγγύη, η κατανόηση και η αγάπη για το συνάνθρωπό μας, καθώς και η επένδυση που κάνουμε για το μέλλον όταν μεγαλώνουμε με φροντίδα τη νέα γενιά, είναι πολύτιμες αρετές και για τα δύο φύλα. Το πρόβλημα παρουσιάζεται όταν γινόμαστε υπερβολικά ευαίσθητες στα προβλήματα των άλλων, όταν αναλαμβάνουμε ευθύνες για πράγματα για τα οποία δεν ευθυνόμαστε, και όταν προσπαθούμε να ελέγξουμε καταστάσεις που είναι πέρα από τον έλεγχό μας. Όταν υπερλειτουργούμε για λογαρισμό κάποιου άλλου, παρεμποδίζουμε την ανάπτυξή του, καθώς και τη δική μας, και καταλήγουμε να νιώθουμε πολύ θυμωμένες.

 

 
Από το βιβλίο της Harriet Goldhor Lerner: “Γυναίκες και Αρμονικές Σχέσεις”, εκδόσεις Φυτράκη
Γράφω τον πρωτότυπο τίτλο γιατί νιώθω ότι αδικείται το βιβλίο με τον ελληνικό τίτλο, όπως, κατά την ταπεινή μου άποψη και το εξώφυλλο του το αδικεί. Tίτλος  πρωτοτύπου: “The dance of anger”.